Focus trainen: de aandacht van je slimme kleine hond vasthouden als het erop aankomt

Kijk vijf minuten naar een Maltipoo tijdens een wandeling en je ziet haar focus honderd keer wegvallen. Een blaadje, een geur, een persoon, een fiets, een duif, een kruimel op de stoep, de wind. Dat is geen slecht gedrag. Dat is een kleine hond met een werkende neus en een nieuwsgierig brein, die doet waarvoor kleine honden gemaakt zijn.

De vaardigheid die je opbouwt, is niet de wereld buitensluiten. Je leert haar om snel bij je terug te komen, elke keer dat je erom vraagt. De slimme kleine hond die dat kan, is de hond die reageert op "stop" bij de stoeprand, die terugkomt als je haar roept en die het kippenbotje op de stoep laat liggen.

Focus is de toegangspoort tot elk veiligheidscommando. Zonder focus komt het signaal dat je op een echt moment geeft nooit aan. Ze zit dan nog vast op de eekhoorn, de fietser, de open deur. Met focus heb je die halve seconde aandacht die je nodig hebt om haar veilig te houden.

Dit is het derde en laatste artikel over de basis. Kent je hond haar naam nog niet als commando, heeft ze zit en blijf nog niet onder de knie en trekt ze hard aan de riem? Begin dan met de eerste twee artikelen in deze serie. Die vaardigheden maken deze mogelijk.

Wat focus eigenlijk is

Echte focus betekent niet dat je hond je de hele wandeling aanstaart. Dat is geen blije hond, dat is een angstige hond. Een kleine hond die haar ogen niet van je af kan houden, is een kleine hond die bang is je kwijt te raken. En zorgen zijn de slechtste basis voor elke training.

Echte focus is een klein rondje. Je hond snuffelt en ontdekt, jij zegt haar naam, ze richt haar aandacht meteen weer op jou, jij beloont, en ze gaat weer gewoon hond zijn. Dat rondje, tientallen keren per dag herhaald, geeft je betrouwbare aandacht op de momenten die ertoe doen.

Het doel van elke oefening hieronder is dat rondje, niet het staren. Je traint een gewoonte van inchecken, geen hypnosetrucje.

Het aandachtsspel

Dit is de kernoefening. Twee minuten per dag en binnen een week zijn je wandelingen anders.

Doe in een rustige kamer, met snacks in je zak, helemaal niets. Ga op de grond zitten of sta stil. Praat niet. Maak geen geluid. Wacht.

Op het moment dat je hond naar je kijkt, al is het maar een blik, markeer je met "yes" en geef je een snack. Kijk dan weer weg. Wacht op de volgende blik. Markeren, snack. Herhaal dit twee minuten lang.

Wat je haar leert: naar jou kijken is het meest lonende in deze kamer. Na twee dagen begint ze uit zichzelf steeds bij je in te checken, zonder dat je erom vraagt. Dat is het gedrag dat je wilt: vrijwillig inchecken, niet op commando.

Drie regels voor het aandachtsspel:

1. Zeg haar naam niet. Het hele idee is dat ze je uit zichzelf aankijkt. Als je haar naam zegt, wordt dit een oefening in naamherkenning (ook nuttig, maar iets anders).
2. Markeer snel. Tussen haar blik en jouw "yes" zit maar een kwart seconde. Ben je trager, dan kijkt ze al naar de snack.
3. Stop op een succesje. Maximaal twee minuten. Stop terwijl ze je nog aankijkt, niet pas als ze je begint te negeren.

Stap voor stap afleiding toevoegen

Checkt ze binnen betrouwbaar bij je in? Voeg dan één afleiding tegelijk toe. De volgorde is belangrijk:

1. Een snack op de grond die ze moet negeren (in het begin sta jij tussen haar en de snack in).
2. Een speeltje dat je twee meter verderop gooit en daarna negeert.
3. De tv aan, met een programma dat ze meestal interessant vindt.
4. Iemand anders die door de kamer loopt.
5. De deurbel die in de verte gaat.
6. De tuindeur open, met geluiden van buiten.

Ga pas een niveau omhoog als ze op het huidige niveau betrouwbaar incheckt. Haast je niet. Kleine honden leren snel binnen één niveau, maar het doortrekken naar andere niveaus gaat langzaam. Het werkt volgens "eerst hier beheersen, dan een stap omhoog", niet volgens "haar aan alles blootstellen en er maar op hopen".

Focus opbouwen tijdens wandelingen

Buiten is focus lastiger. Elke geur vraagt om haar aandacht, en haar neus is ongeveer vijftien keer gevoeliger dan de jouwe. Een stoep die voor jou leeg lijkt, is voor een hond wat een drukke markt voor jou is. Twee gerichte oefeningen helpen.

Het zoek-mij-spel.
Verander tijdens een rustige wandeling van richting als ze niet naar je kijkt, zonder iets te zeggen. Laat de riem zachtjes strak komen. Op het moment dat ze naar je omkijkt, markeer je en geef je een snack bij je been. Herhaal dit tien keer tijdens een wandeling van een halfuur.

Wat dit haar leert: jij bent onvoorspelbaar, en als ze je negeert, mist ze het fijne plekje bij je knie. Na een week checkt ze drie keer zo vaak bij je in. De meeste kleine honden kijken dan uit zichzelf elke vijftien seconden even naar je.

De stoeprandpauze.
Elke keer dat je bij een stoeprand komt, welke stoeprand dan ook (zelfs een die je niet over hoeft), stop je, vraag je haar te zitten, markeer je, geef je een snack en loop je verder. Zo wordt de stoeprand zelf een reflex om te "stoppen en checken". Tegen de tijd dat je het echte "stop"-commando aanleert, is ze al halverwege. De stoeprand is dan niet meer alleen een overgang. Het is een plek waar goede dingen gebeuren als ze even pauzeert.

Het 1-2-3-spel
Dit is de leukste vorm van focustraining, en de meeste kleine honden zijn er dol op. Tel tijdens wandelingen hardop: "een, twee, drie", en geef bij drie een snack bij je knie. Doe dit tientallen keren per wandeling.

Ze leert snel dat "drie" betekent dat er een snack naast je been verschijnt.

Nu kun je "een, twee, drie" gebruiken als noodsignaal voor focus. Er komt een fietser de hoek om. Je telt hardop, ze schiet naar je knie, je hebt haar aandacht en je kunt haar langs de afleiding leiden zonder dat ze uitvalt.

Dit werkt beter dan gewoon haar naam roepen op een lastig moment, omdat een getelde reeks een bekend patroon is dat ze kan voorspellen. Een voorspelbaar patroon is voor een gestreste hond makkelijker te volgen dan één scherp woord. Het is vooral handig voor kleine honden met reactieve neigingen. Die kunnen anders vastklikken op een trigger en niet meer bij wat ze geleerd hebben.

Wat je doet als de focus wegvalt

De focus zal wegvallen. Dat gebeurt bij elke hond, en zeker bij kleine honden met een brein dat door de neus wordt gestuurd en precies doet waarvoor het zich ontwikkeld heeft.

Als het gebeurt: niet straffen. Niet mopperen. Niet aan de riem rukken. Een hond die net haar focus verliest aan een geur, is niet ongehoorzaam. Ze wordt meegetrokken door iets wat lonender is dan jij. Dat vertelt je hoe je jezelf de volgende keer lonender kunt maken.

Drie reacties, in deze volgorde:

1. Wacht. Blijf stilstaan, laat de riem slap hangen en geef haar drie seconden om zelf los te komen van de geur. Veel honden doen dat.
2. Gebruik de 1-2-3. Tel hardop. Ze schiet naar je knie.
3. Beweeg. Zet drie stappen achteruit. De riem komt zachtjes strak, ze volgt, en je markeert het moment dat ze weer bij je been is.

Herhaal haar naam nooit drie keer achter elkaar. Reageerde ze de eerste keer niet? Dan werkt het signaal in deze omgeving niet. Als je het herhaalt, leer je haar dat haar naam achtergrondgeluid is.

Waarom dit belangrijk is vóór de veiligheidscommando's

Stoppen, terugroepen en "laat liggen" beginnen allemaal met dezelfde halve seconde: je hond hoort het signaal en kijkt je meteen aan. Zonder die halve seconde komt het commando nooit bij haar aan. Met die halve seconde heb je een kleine hond die, zodra ze je stem hoort, als eerste instinct bij je incheckt.

Door dat instinct werken de veiligheidscommando's in het echte leven: als er echt een auto aankomt, als ze echt op het punt staat het kippenbotje te pakken, als ze echt achter een eekhoorn aan rent. In een rustige trainingssessie reageert elke hond. Het werk dat je nu doet, maakt de reactie betrouwbaar wanneer het ertoe doet.

Een praktische maatstaf: je hond is klaar voor de veiligheidscommando's als ze:

- Uit zichzelf oogcontact maakt in het aandachtsspel
- Op wandelingen vrijwillig incheckt, minstens elke vijftien tot twintig seconden
- Op het 1-2-3-signaal naar je knie schiet, ook met afleiding in de buurt
- Bij stoepranden pauzeert zonder dat je het hoeft te zeggen

Gaan twee of drie hiervan nog wisselend? Besteed dan nog een week aan focus. De veiligheidscommando's leer je veel sneller aan als deze basis staat.

Wat komt hierna

Zit de focus goed? Dan ben je klaar voor de drie commando's die van een slimme kleine hond een veilige hond maken. Stoppen bij de weg. Terugroepen in noodgevallen. Laat liggen.